Vì sao mọi người đổ lỗi cho Binance về cú sập Bitcoin ngày 10/10 chưa hồi kết

Sàn giao dịch crypto lớn nhất thế giới, trong mắt nhiều người, đã trở thành “bộ mặt” của cú sập khiến Bitcoin có lúc giảm tới 12,5% — mức giảm mạnh nhất trong 14 tháng. Đà giảm này buộc các sàn phải đóng hoặc thanh lý hàng loạt vị thế đòn bẩy không còn đủ tài sản ký quỹ để duy trì.

Dù vì quy mô khổng lồ của Binance, vị thế thống lĩnh mảng phái sinh hay đơn giản là do thiếu thông tin rõ ràng về điều thực sự đã xảy ra, mạng xã hội mỗi ngày vẫn xuất hiện hàng loạt cáo buộc cho rằng Binance là nguyên nhân chính dẫn tới ngày 10/10 — thời điểm mà nhiều người trong ngành nay gọi ngắn gọn là “10/10”.

Đến nay, Binance vẫn khẳng định các vụ thanh lý không phải do lỗi của sàn. Công ty không phản hồi yêu cầu bình luận từ CoinDesk cho bài viết này.

Tuy vậy, khi không có một bản tường thuật chính thức và đầy đủ, dễ hiểu vì sao sự kiện này tiếp tục khiến giới giao dịch bất an.

Trong nhiều tháng sau cú sập, thanh khoản trên phần lớn thị trường vẫn mỏng thấy rõ. Sổ lệnh chưa được lấp đầy trở lại. Độ sâu thị trường — khả năng hấp thụ các lệnh lớn mà không làm biến động giá mạnh — trở nên chắp vá, còn chênh lệch giá mua – bán bị nới rộng. Nhiều trader cho rằng cấu trúc thị trường bị “bầm dập” này đã góp phần kéo Bitcoin từ 124.800 USD xuống 80.000 USD, đồng thời làm xói mòn niềm tin của giới giao dịch.

Gần đây, CEO Ark Invest Cathie Wood cũng tham gia vào cuộc tranh luận, cho rằng đà yếu của Bitcoin xuất phát từ “một lỗi phần mềm của Binance”.

Vì sao Binance lại trở lại tâm điểm

Trong cuộc phỏng vấn với Fox Business cuối tháng 1, Wood nói lỗi này đã kích hoạt khoảng 28 tỷ USD hoạt động giảm đòn bẩy. Đồng sáng lập Binance, Yi He, phản hồi trên mạng xã hội rằng Binance không phục vụ người dùng cá nhân tại Mỹ, dù bài đăng sau đó đã bị xóa.

Các đối thủ nhanh chóng tận dụng cơ hội. Star Xu, nhà sáng lập sàn OXK cạnh tranh, viết rằng ngày 10/10 đã gây ra “tổn hại thực sự và lâu dài cho ngành”. Dù không nêu đích danh Binance, phát biểu này được nhiều người hiểu là lời chỉ trích nhắm vào đối thủ lớn nhất.

Trong khi đó, các nền tảng thách thức như sàn phi tập trung Hyperliquid nhấn mạnh sự gia tăng về khối lượng phái sinh và độ sâu thanh khoản của mình, tự định vị là lựa chọn thay thế khi Binance chịu sức ép về danh tiếng.

Binance tiếp tục khẳng định ngày 10/10 không bắt nguồn từ sự cố hệ thống nội bộ.

Trong một buổi hỏi đáp gần đây, đồng sáng lập kiêm cựu CEO Changpeng “CZ” Zhao cho rằng các cáo buộc Binance gây ra cú sập là “gượng ép”. Công ty mô tả sự kiện này do “các yếu tố thị trường”, bao gồm áp lực vĩ mô, mức đòn bẩy cao, điều kiện thanh khoản thấp và tắc nghẽn mạng Ethereum. Binance cho biết hệ thống lõi vẫn hoạt động bình thường và đã chi khoảng 283 triệu USD bồi thường cho người dùng bị ảnh hưởng.

“Như nhổ vào mặt chúng tôi”

Với một bộ phận nhà đầu tư, lời giải thích đó là chưa đủ, đặc biệt khi xét đến quy mô thanh lý khổng lồ. Con số 19 tỷ USD dần mang ý nghĩa biểu tượng, còn khoản bồi thường của Binance thường bị xem không phải là khắc phục hậu quả mà chỉ là một phần rất nhỏ so với thiệt hại.

“Một trò hề chết tiệt,” tài khoản ẩn danh Bitcoin Realist viết trên X. “Các người… thanh lý 19 tỷ USD chỉ riêng ngày 10/10… Khác gì nhổ vào mặt chúng tôi.”

Sự phẫn nộ này phản ánh vấn đề rộng lớn hơn một phiên biến động mạnh đơn lẻ. Với nhiều người, 10/10 đã trở thành biểu tượng cho sự thiếu niềm tin vào cấu trúc thị trường crypto.

Tuy nhiên, không phải ai cũng đồng ý rằng Binance xứng đáng bị xem là “kẻ phản diện”.

“10/10 rõ ràng không phải là một ‘lỗi phần mềm’,” Evgeny Gaevoy, CEO nhà tạo lập thị trường Wintermute, viết trên X. “Đó là một cú flash crash trên thị trường siêu đòn bẩy, thanh khoản mỏng vào tối thứ Sáu, bị kích hoạt bởi tin tức vĩ mô.”

Ông nói thêm: “Tìm một vật tế thần thì dễ chịu hơn, nhưng đổ lỗi cho một sàn duy nhất là thiếu trung thực về mặt trí tuệ.”

Lập luận này khá đơn giản: thị trường crypto về cấu trúc vẫn phụ thuộc nặng vào đòn bẩy, còn thanh khoản thường chỉ mang tính điều kiện. Khi căng thẳng, các nhà tạo lập thị trường sẽ nới rộng chênh lệch giá hoặc rút lui hoàn toàn. Trong môi trường mỏng, các đợt thanh lý càng tăng tốc.

Binance có thể là nơi cú sập diễn ra rõ nhất do quy mô lớn, nhưng không nhất thiết là nguồn gốc của cú sốc.

Khoảng trống minh bạch nuôi dưỡng suy đoán

Điều còn thiếu là một cuộc rà soát công khai và một bản tường thuật chính thức. Các nhà phê bình cho rằng việc không có điều tra chi tiết khiến suy đoán có cơ hội lan rộng.

Salman Banaei, cựu quan chức tại Ủy ban Giao dịch Hàng hóa Tương lai Mỹ (CFTC), cho rằng ngày 10/10 xứng đáng được điều tra, ngay cả khi chưa có cáo buộc sai phạm.

“Dù bạn yêu hay ghét crypto, các cơ quan quản lý vẫn nên điều tra sự kiện ngày 10/10/2025,” ông viết, so sánh với cú flash crash thị trường chứng khoán ngày 6/5/2010. “Một lợi ích của quy định là nguy cơ bị điều tra sẽ răn đe hành vi thao túng.”

Ông nhấn mạnh mình không khẳng định đã có thao túng xảy ra. Nhưng vấn đề lớn hơn là thị trường crypto thiếu các bản “hậu kiểm” chính thức như trong tài chính truyền thống sau những cú sốc hệ thống.

Một trader có biệt danh Flood ám chỉ rằng một sàn lớn đã “liên tục bán altcoin kể từ 10/10”, tiếp thêm nhiên liệu cho các thuyết âm mưu về lượng hàng tồn kho bị xả.

Dù đúng hay không, các tuyên bố như vậy thường bùng phát khi thanh khoản cạn kiệt và niềm tin suy giảm.

Vấn đề cốt lõi là độ sâu thị trường, không phải một sàn riêng lẻ

Cuối cùng, ngày 10/10 có thể được nhớ đến không chỉ vì con số thanh lý khổng lồ, mà vì những gì nó phơi bày về cấu trúc thị trường.

Trong thị trường tăng giá, sổ lệnh dày, đòn bẩy âm thầm tích tụ và thanh khoản dồi dào.

Thị trường giảm giá thì ngược lại: thanh khoản mỏng đi, nhà tạo lập thị trường rút lui, biến động tập trung, và cú sốc tiếp theo phá vỡ các ngưỡng phòng thủ nhanh hơn dự kiến.

Nhắc lại sự sụp đổ của sàn FTX năm 2022, CEO Ether.fi Mike Silagadze viết trên X rằng “cảm giác còn tệ hơn cả giai đoạn hậu FTX. Nền tảng cơ bản ở nhiều khía cạnh còn mạnh hơn trước, nhưng diễn biến giá thì gần như không có lực mua.”

Binance trở thành mục tiêu dễ nhất vì đây là sàn lớn nhất, dễ thấy nhất và dễ bị chỉ trích nhất.

Nhưng vấn đề sâu xa mang tính cấu trúc. Thanh khoản thị trường crypto vẫn phụ thuộc vào đòn bẩy, hoạt động tạo lập thị trường có điều kiện và niềm tin — những yếu tố đã bị bào mòn mạnh trong bốn tháng qua.

“Tôi không biết Binance có cố tình góp phần phá hủy thị trường hồi tháng 10 hay không, nhưng tôi nghiêng về điều hiển nhiên hơn: đòn bẩy cao, thanh khoản thấp và các ‘công nghệ’ altcoin vô dụng hoặc không ai cần là công thức cho một cuộc thảm sát — và đó chính xác là điều đã xảy ra,” Eric Crown, cựu trader quyền chọn tại NYSE Arca, nói.

“Vấn đề chưa bao giờ là ‘có xảy ra hay không’, mà là ‘khi nào xảy ra’.”

Vương Tiễn