Tỷ phú Ray Dalio: Trật tự thế giới cũ đã chấm dứt, kỷ nguyên cường quyền bắt đầu

Trong mô hình “Chu kỳ Lớn” mà Dalio theo đuổi nhiều năm, ông cho rằng thế giới đang bước vào “Giai đoạn 6” — giai đoạn hỗn loạn cao, nơi luật lệ suy yếu, sức mạnh quyết định kết quả và xung đột giữa các cường quốc gia tăng. Đây là một luận điểm trung tâm trong khung phân tích chu kỳ trật tự – suy thoái của ông, không chỉ mang tính ẩn dụ.

Dalio lập luận rằng quan hệ quốc tế vận hành khác với quản trị trong nước vì không có hệ thống luật cưỡng chế và cơ quan phân xử trung lập. Theo ông, trật tự quốc tế tuân theo “luật rừng” nhiều hơn luật pháp quốc tế. Khi quốc gia xung đột, họ không đưa nhau ra tòa mà dùng đe dọa, mặc cả, trừng phạt hoặc đối đầu để giải quyết.

Ông chia xung đột thành năm nhóm chính: chiến tranh thương mại và kinh tế, chiến tranh công nghệ, xung đột địa chính trị, chiến tranh vốn và chiến tranh quân sự. Dù chỉ một dạng liên quan đến giao tranh trực tiếp, tất cả đều là cuộc cạnh tranh về của cải và quyền lực. Theo Dalio, công cụ tài chính và kinh tế thường bị “vũ khí hóa” từ rất sớm, trước khi xảy ra chiến sự công khai.

Dalio nhấn mạnh hai đặc điểm phổ biến của chiến tranh: hiếm khi diễn ra đúng kế hoạch và thường tồi tệ hơn dự báo. Vì vậy, ông cho rằng các nhà lãnh đạo cần chủ động kiềm chế leo thang ngay cả khi môi trường cạnh tranh trở nên ngày càng thù địch.

Một trụ cột trong lập luận của ông là mối liên hệ giữa sức mạnh tài chính và ảnh hưởng địa chính trị. Theo Dalio, của cải đồng nghĩa với quyền lực — cho phép quốc gia xây dựng năng lực quân sự, kiểm soát thương mại và gây ảnh hưởng lên nước khác. Những quốc gia duy trì được cả thịnh vượng nội địa lẫn năng lực phòng thủ thường giữ vị thế dẫn dắt trong thời gian dài, nhưng không vĩnh viễn.

Ông đánh giá căng thẳng giữa Mỹ và Trung Quốc là điểm nóng dễ bùng phát nhất, đặc biệt xoay quanh vấn đề Đài Loan. Theo nghiên cứu lịch sử của Dalio, nguy cơ xung đột quân sự đạt đỉnh khi các đối thủ có sức mạnh tương đương và tồn tại khác biệt mang tính sống còn, khó thể dung hòa.

Khuyến nghị của Dalio mang tính thực dụng nhưng thận trọng: cần có sức mạnh, tôn trọng sức mạnh và sử dụng sức mạnh một cách khôn ngoan. Ông cho rằng sức mạnh cứng thường lấn át luật lệ, song việc phô trương quyền lực thiếu kiểm soát có thể kích hoạt phản ứng nguy hiểm. Trong nhiều trường hợp, công cụ mềm và thỏa hiệp đàm phán mang lại kết quả bền vững hơn.

Dalio cũng cảnh báo xung đột quân sự thường được báo trước bằng xung đột kinh tế. Các biện pháp như trừng phạt, đóng băng tài sản, kiểm soát xuất khẩu và hạn chế dòng vốn là những tín hiệu sớm cho thấy cạnh tranh chiến lược đang leo thang.

Bình luận của ông xuất hiện cùng thời điểm lan truyền đoạn video của Erica Payne — nhà sáng lập tổ chức Patriotic Millionaires — phát biểu tại cuộc họp thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (World Bank) vào tháng 10/2025. Trong phát biểu, bà kêu gọi xây dựng sổ đăng ký tài sản toàn cầu để xác định và theo dõi tài sản của giới siêu giàu.

Đối với nhà đầu tư, Dalio lưu ý rằng các biến động địa chính trị lớn thường đi kèm kiểm soát vốn, đóng cửa thị trường, đóng băng tài sản và tăng thuế. Trong các giai đoạn chiến tranh được tài trợ bằng vay nợ và mở rộng cung tiền, chiến lược phòng thủ từng lặp lại trong lịch sử là giảm nắm giữ tài sản nợ và tăng tích trữ vàng.

Dù giọng điệu cảnh báo khá mạnh, Dalio cho rằng suy giảm không phải định mệnh nếu các cường quốc quản lý tài chính thận trọng, duy trì gắn kết xã hội và theo đuổi quan hệ cùng có lợi với đối thủ. Tuy nhiên, theo đánh giá của ông, trật tự dựa trên luật lệ từng định hình chính trị toàn cầu suốt tám thập kỷ đang bước vào giai đoạn mong manh nhất.